Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!
DESIGNED BY JOOMLATD

Gmina Zatory

Gmina Zatory zajmuje południowo-wschodnią część powiatu pułtuskiego. Powierzchnia gminy wynosi 12 162 ha, w tym 7 198 ha użytków rolnych i 3 935 ha lasów. W 26 sołectwach (Borsuki-Kolonia, Burlaki, Cieńsza, Ciski, Dębiny, Drwały, Gładczyn, Gładczyn Rządowy, Gładczyn Szlachecki, Kruczy Borek, Lemany, Lutobrok, Lutobrok-Folwark, Mierzęcin, Mystkowiec-Kalinówka, Mystkowiec-Szczucin, Nowe Borsuki, Pniewo, Pniewo-Kolonia, Przyłubie, Stawinoga, Śliski, Topolnica, Wiktoryn, Wólka Zatorska, Zatory) mieszka 4780 mieszkańców (31.12.2006r.).

Na terenie gminy znajdują się 2 gimnazja i 4 szkoły podstawowe. Głównym ośrodkiem gminy są Zatory, liczące ponad 1000 mieszkańców.
Zupełny brak przemysłu decyduje, że podstawową funkcją gminy jest produkcja żywności, głównie na potrzeby aglomeracji warszawskiej.

Wójtem Gminy Zatory jest Włodzimierz Kaczmarczyk
Siedziba Urzędu Gminy: 07-217 Zatory
tel. 29 741-03-94; faks 29 741-03-94

Przyroda i rolnictwo

Malownicze położenie między Narwią a Puszczą Białą decyduje o jej agroturystycznym charakterze. Czysta woda i zdrowe powietrze to główne atuty tej gminy. Lasy i tereny leśne zajmują w gminie Zatory 32,5 % ogólnej powierzchni gminy i stanowią część Puszczy Białej. Dominującym siedliskiem jest bór świeży z młodym drzewostanem sosnowym oraz domieszką brzozy, rzadziej dębu. Obok boru świeżego rośnie bór mieszany świeży oraz bór wilgotny. Siedliska lasowe i olszowe stanowią niewielką część ogólnej powierzchni leśnej. Lasy na terenie gminy zaliczane są w przewadze do I strefy atrakcyjności o najwyższych i wysokich walorach przyrodniczych. Spełniają one w znacznym stopniu ważne funkcje ekologiczne ? glebochronne i wodochronne. Gmina Zatory położona jest w obrębie obszaru funkcjonalnego Zielonych Płuc Polski , Natury 2000 (obszar PLB 140007 Puszcza Biała- dyrektywa ptasia) oraz projektowanego Nadbużańskiego Parku Krajobrazowego (63 % powierzchni gminy). Obszarowe formy ochrony przyrody na terenie gminy Zatory reprezentowane są przez dwa rezerwaty przyrody : Stawinoga ? rezerwat leśno ? wodno ? ornitologiczny o powierzchni 146,5 ha oraz Wielgolas ? rezerwat leśny o powierzchni 6,7 ha. Walory turystyczne i wypoczynkowe gminy decydują o zainteresowaniu przybywających tu wczasowiczów. Położona w dolinie dolnej Narwi Stawinoga to zarówno mezolityczne obozowisko otwarte z pozostałościami osadnictwa myśliwych i rybaków sprzed 9 tysięcy lat, jak również utworzony w 1981 roku rezerwat ornitologiczny ? teren leśno-stawowy, ostoja licznych gatunków ptaków lęgowych i przelotnych: łabędzia, krzyżówki, derkacza, perkoza, mewy, rybitwy, bekasa, brodźca, remiza, płaskonosa, czernicy i innych. Historycznie duży wpływ na miejscową kulturę miało położenie na skraju Puszczy Białej. Żyjąc z dala od głównych traktów komunikacyjnych, włościanie hodowali owce, siali len, wytwarzali pieczywo masło i sery, zbierali owoce lasu, polowali, korzystali z barci.

Tło historyczne

Pierwsza wzmianka o Zatorach pojawia się już w końcu XV wieku. W 1429 r. książę Janusz Mazowiecki nadał dobra te rycerzowi Michałowi Ziemianczyc, podkomorzemu warszawskiemu z przydomkiem Zatorskiego, z wyłączeniem na polowania na łosie, rysia i kłusowania na sokoła. Książę sprowadził wówczas służbę leśną z Czerska, stąd jeszcze zamieszkują rodziny o tym nazwisku-rdzenni Mazurzy. Od 1678 dobra przeszły w ręce Rostworowskich, a w 1698 rodziny Cieciszewskich. Od 1739 r. dziedzicami byli Jakub i Barbara Szydłowscy, którzy prawdopodobnie wybudowali tam pierwszy murowany dwór. Dobra należały do rodziny Szydłowskich do końca XVIII wieku. Rozbiory, powstania i bankructwa spowodowały bardzo częste zmiany właścicieli na przełomie XVIII i XIX wieku. W 1801 roku właścicielem był Mikołaj Glinka, który postawił tam pierwszy kościół murowany. W 1893 roku, Józef Iżycki przebudował pałac, gorzelnię i dom dla administratora. Zatory zostały bardzo zniszczone podczas I wojny, jednak majątek w 1925 roku nabyli Maria i Piotr Bagniewscy. Odbudowali go, uprzemysłowili i doprowadzili do kwitnącego stanu. Majątek był wówczas niejednokrotnie prezentowany jako wzorowy wycieczkom zagranicznym. Właścicieli wzięli sobie za główny cel odbudowanie dóbr po zniszczeniach pierwszej wojny i niezmiernie starannie realizowali ten zamiar. Prowadzono gospodarkę leśną wprowadzając najlepsze odmiany drzew, lasy obfitowały w zwierzynę. Gospodarstwo produkowało mleko, ziemniaki dla gorzelni i żyto. Hodowano krowy holenderskie i polskie czerwone, konie rolnicze oraz anglo-arabskie, kury zielononóżki i karmazyny, kaczki, karpie oraz karasie. Bagniewscy bardzo angażowali się społecznie i samorządowo, wspierali działalność oświatową, kółka rolnicze i koła gospodyń wiejskich, szerząc wiedzę rolnicza i ekonomiczną w całej okolicy.
Liczbę ludności w 1508 r. tworzyły jedynie 64 rodziny. W 1858 r w parafii żyło 1056 osób. Po uwłaszczeniu chłopstwa ludność tych okolic znacznie się powiększyła, do obsługi dworu potrzebowano nowej służby z poza parafii. Pierwotnymi mieszkańcami byli chłopi, jednak żyło tu również wielu rzemieślników: szewcy, polownicy, miodosytnicy, piwowarowi, karczmarze, smolarze i inni. Rzemieślnicy byli podwładnymi dziedzica, najczęściej byli to niemieccy osadnicy wyznania ewangelickiego. Jednak po koniec XIX wieku likwidacja browaru, miodosytni, smolarni i karczem poskutkowała znacznym zmniejszeniem ich ilości. Żyło tez tu sporo rodzin żydowskich, głównie karczmarzy. 25 maja 1807 roku na polach między Zatorami a Gładczynem doszło do potyczki wojsk rosyjskich z napoleońskimi (główna bitwa znana jako bitwa pułtuska odbyła się w grudniu 1806 roku i zakończyła wycofaniem wojsk rosyjskich).

Obiekty związane z kulturą

Był tu folwark szlachecki jednak bliskie kontakty z miejscowościami Kurpiów Biskupich spowodowały przenikanie elementów kultury kurpiowskiej, w budownictwie, sprzętach domowych oraz pięknych charakterystycznych strojach (koszule 29 wyszywane w charakterystyczne wzory na mankietach w motywy ?ziela?, spódnice wełniane, w kolorowe pasy, obszyte cekinami, zdobiony stanik, fartuch ze wstążkami, dla mężczyzn również płócienne koszule i czterograniaste czapki). We wsiach Drwały, Mystkowiec i Ciski noszono tradycyjny strój ?pniewski? który występował tylko w określonej grupie wsi lewego brzegu Narwi. W gminie znajduje się wyjątkowo dużo zabytków, z których znaczna część jest wpisana do krajowego rejestru zabytków. Pomimo tego, część z nich nie jest w dobrym stanie. Ponadto do rejestru zabytków nie są wpisane typowe drewniane domy kurpiowskie. W okresie miedzy wojennym w Zatorach mieszkało wielu znakomitych rzemieślników których dziełem były okucia stolarki kościelnej (okucia, zawiasy itp.). Jeszcze po II wojnie szyto w Pniewie bogate stroje kurpiowskie, słynne w kraju i zagranicą, pochodziły stamtąd kostiumy dla zespołu pieśni i tańca ?Mazowsze?. Obecnie tradycja jest powoli reaktywowana, jednak z trudem. Dzięki nowym możliwościom rozwoju dla inicjatyw obywatelskich, twórczynie ludowe z okolic założyły stowarzyszenie ?Puszcza Biała moja mała ojczyzna?. Siedziba mieści się w starym budynku ?Kuźnia kurpiowska? w Pniewie, gdzie powstało małe muzeum ?izba kurpiowska?, prowadzone są też warsztaty z rzemiosła ludowego (haft, wydmuszki, wycinanki), warsztaty dla dzieci, itp. Charakterystyczne wytwory rzemiosła ludowego w regionie to tkactwo, haft, ceramika, rzeźba, wycinanki, pająki, kwiaty, pisanki. W regionie istniało też wiele ciekawych obrzędów, z których to część przetrwała w jakimś stopniu do dziś i są kultywowane w kilku wsiach: zapusty-czyli ostatki, oblej- czyli popularny dyngus (pierwszy poniedziałek wielkanocny), marzanka (topienie marzanny), gaik-na powitanie wiosny dziewczęta obnosiły po wsiach przystrojony gaik (gałązkę) śpiewając pieśni, a gospodarze chwalili i częstowali, Zielone Świątki, ognie i wianki świętojańskie, dożynki, andrzejki. W Zatorach, tuż obok kościoła, znajduje się zespół parkowo-pałacowy i folwarczny. Barokowoklasycystyczny pałac został wzniesiony na rzucie litery ?L? w latach 1739-1801 i był dwukrotnie rozbudowywany w XIX wieku. Ponadto we wsi znajdują się stare typowe domy kurpiowskie. W Cieńszy jest wpisany do rejestru zabytków drewniany wiatrak holenderski z 3 ćw. XIX wieku, także w dużej ilości występuje typowa zabudowa kurpiowska, preferowana i chętnie naśladowana przy dalszej zabudowie terenów rekreacyjnych. W innych miejscowościach:
Gładczyn - we wsi dwór neoklacystyczny, murowany, z cegły, wzniesiony w latach 1897-1900 na miejscu drewnianego, parterowy, z werandą. Wokół resztki parku krajobrazowego wg proj. Stefana Celichowskiego.
Holendry - Holendry to wieś założona w końcu XVII wieku przez uchodźców z Fryzji prześladowanych tam za przekonania religijne. Dziś serce turystyczne gminy.
Lemany - niedaleko Cieńszy- we wsi Lemany - odkryto prastare cmentarzysko ludzkie sprzed 2000 lat. Na cmentarzysku tym znajduje się ponad 100 grobów ciałopalnych, z których większość to groby jamowe. W zbadanych grobach znaleziono broń, ozdoby i narzędzia. Cmentarzysko jest wpisane do rejestru zabytków.
W Lemanach znajdują się również dwa wiatraki : Wiatrak koźlak, drewniany, 1915 + 1920 r. i wiatrak, ob. Młyn elektryczny, drewniany, 1914 r.

TOP